Skip to main content

افغانستان له بوږنونکي پړاوه تیریږي



د ختیځ او لویدیز سیالۍ افغانستان دې حالت ته رسولی دی
افغانان (سیاستوال) تر اوسه دېته چمتو نه دي چې خپل هیواد اداره کړي
حنان حبیبزی 

د افغانستان غمیزه هغه وخت پیل شوه چې سردار محمد داود خان د لویدیځ او ختیځ د پروپاګند په جال کې ګیر شو او د پلار اونیکه د سلطنت لړۍ یې ختمه کړه او د ثور اومه او اتمه یې بوږنونکې لړۍ وه.
د باچا محمد ظاهرشا د سلطنت ختمول د افغانستان په تاریخ کې ستره تیروتنه وه ځکه افغانان هغه مهال هم دېته چمتو نه وو چې خپل هیواد اداره کړي.
داود خان ددې مسولیت د وچتولو وړتیا نلرله او له هغې روسته ګورو چې افغان رژیمونه په یوازې سر ددې وړتیا نلرله چې د خلکو زړونه وګټي بلکې د بهرنیو ځواکونو د فزیکي شتون او د زور د کارولو په حالت کې بیاهم نه دي بریالي شوي چې افغانستان اداره کړي.
 روستۍ بیلګه یې د ‌‌‌‌‌‌ډاکټر صاحب اشرف غني ده چې څو ستونزې لري لکه په پنځه کلونو کې دده کابینه له پارلمان څخه منظوره نشوه. ناامني، تښتونې او نور جرایم ډیر شول او داسې نور چې یو څو به یې درته ووایم خو ددې مطلب دا نه دی چې زه د ‌‌‌‌‌‌ډاکټر صاحب مخالفت کوم، زه د یو څیړونکي په توګه په بې طرفانه ‌‌‌‌‌‌ډول هغه ټکي په نښه کوم چې ټولنیز او سیاسي حساسیت راپاروي، که دا زما ورور هم وي دغه ټکي ولري ورته وایم، دا افغاني حساسیتونه دي:

1.     دده ښځه بهرنۍ ده چې کولتوري توګه د افغانانو ژوند نشي درک کولای او په ځانګړي توګه د ښځو، ټولې ښځې همدا څوتنه نه دي چې په ارګ کې یانورو وزارتونو کې کار کوي بلکې د افغانستان له نیمایی زیاته ټولنه له ښځو جوړه ده او ‌‌‌‌‌‌ډیری ښځې بهرنۍ ښځه د لومړۍ میرمنې په توګه نه خوښوي.
2.     دده ښځه یوه کاتولیکه مذهبي مسیحي‌ ده چې د افغانستان په تاریخ کې دا لومړی ځل دی چې یوه کاتولیکه مسیحي ښځه د افغانستان د لومړۍ میرمنې په توګه په دولتي چارو کې برخه اخلي او ویل کېږي چې په ارګ کې یې کورنۍ کلیسا هم جوړه کړې ده.
3.     دده په ښځه تور دی چې بېوزلې ښځې د پیسو په بدل کې مسیحیت ته بولي چې هیڅ سپناوی یې نه دی شوی.
4.     ‌‌‌‌‌‌ډاکتر صاحب اشرف غني خپله حوصله نلري او نه د چا خبر او مشوره مني، له ښځې پرته یې د بل چا خبره د یو خليي هومره ورته ارزښت نلري هغه څه کوي چې دده خوښیږي.
5.     ده د خپل حکومت کمزورتیا هغه وخت په ‌‌‌‌‌‌ډاګه کړه چې د زورواکو د نیولوګواښ یې وکړخو هیڅوک یې محکمې ته وړاندې نشو کړی بلکې هغوی یې لکه لن‌‌‌‌‌‌ډی مار نورهم غښتلي کړل او هغوی لافې ووهلې چې ددولت سره د ‌‌‌‌‌‌ډغرو وړتیا لري.
6.     ځواکونه یې هره شپه ملکي خلک ښځې ماشومان وژني ، ان تر دې چې څوڅو ځایه یې بشپړې کورنۍ له منځه وړي دي. په هیڅ افغان رحم نلري او بیګنا خلک بیایی  او شکنجه کوي یې او بیا یو نوم ورباندې ږدي او تور ورباندې لګوي او نا امني ورځ تر بلې ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ډیریږي.
      اوداسې نور.

د کرزي پرمهال دغه زورواکي ‌‌‌‌‌‌ډیر فعال وو خو کرزی پوهیده چې خپله زور نلري او بهرنی عسکر يې په دغسې یو جنجال کې ملاتړ نکوي نو په چل او ول باندې یې پرې حکومت وکړ او اوس هم کرزی ددوی مشر دی او هغوی پرې راټول دي. ان مشرف په دې بریالی نشو چې اغزن تار د ډیورند پر کرښه تیر کړي. افغانستان یو ځانګړی دودیز مذهبي هیواد دی چې په چارو کې مذهب، رواجونو او دودونو [ په پام کې نیولو ] ته خلک ډير ارزښت ورکوي. 

په دې روستیو کې ما د څو بهرنیانو خاطرې ولوستې چې له کابله بهر وتلي وو او کلیوالو خلکو سره يې وخت تیر کړی وو. دوی افغاني ژوند د منځنیو پیړیو هغه بللی وو او د هیواد حالت يې بوږنونکی یا وحشتناک ښوولی وو. دا خبره يې هم کړې وه چې د هیواد مشران په جدي توګه د پیسو ګټلو په هڅو کې بوخت دي او د واک په سر په ناندریو او سیالیو لګیا دي خو له ښاره ور هاخوا ښځې او ماشومان د ژوند له اصلي حقونو څخه بې برخې دي او هیواد يې ویجاړیږي.



ویډیو ) کلیوال: موږ مه وژنی) 




Comments

Popular posts from this blog

انس شریف: د غزې وروستی خبر

  لیکنه: حنان حبیبزی  ۱۱ اګست ۲۰۲۵  د ماښام وروستۍ رڼا ورو ورو د غزې له کوڅو ووتله، لکه ښار چې د یوې ستړې او ژړا ډکې مور په ټکري کې پټېږي. د باروتو بوی د سوځېدلو ودانیو له لوګي سره ګډ ده، او هره ساه د ژوند او مرګ تر منځ د نرۍ کرښې په اوږدو کې اخیستل کېږي. انس شریف د یوې نیمه ورانې ودانۍ مخې ته ودرېد. د خاورو له منځه یو سپین، نازک کوچنی لاس ورو ورو راښکاره شو، له خاورو او وینو ډک دی، د ژوند وروستۍ هڅې په کې ښکاري. د مایک له لارې یې غږ خپور شو: "دلته، د ودانۍ لاندې، یوه کورنۍ له منځه تللې ده… خو ددې تنکي ماشوم لاسونه ښورېږي، زه یې وینم، لا ژوندی دی." د کمرې له شا یې په شونډو کې هغه نرمه خو زړوره مسکا وځلېده – ددې لپاره نه چې زړه یې خوشاله دی، بلکې  ددې لپاره چې پوهېده، هره زړورتیا او هره مهرباني باید ددې جګړې د تیارو په وړاندې ودرېږي. د هغه ملګرو ورته ویل: – انسه، ته خو په دې لمبو کې هم خندا کولی شې! انس ورو ځواب ورکړ: – که موږ خندل بند کړو، دروغ به د رښتیا ځای ونیسي. له همدې سره یې په ژوندۍ خپرونه کې یې ددې ماشوم د ژغورنې هڅه پیل کړه. مخکې ولاړ، په یوې نرۍ کوڅه کې درې...

کرکتنه: هواجس، د طه درویش ادبي خاطرې

لیکنه حنان حبیبزی  ادب هغه هنداره ده چې د انسان د زړه پټې خبرې او د ذهن ناڅاپي اغیز په کې انځورېږي. کله چې لیکوال د خپلې ددننۍ نړۍ خبرې د کلیمو په لالهانده روان کې واچوي، لوستونکی د یوه بل انسان د زړه له کیسو او فکر د سیند د څپو شاهد ګرځي. د طه درویش کتاب  هواجس  همداسې یو اثر دی: ډاکتر درویش د اردون د عمان دې او هلته د ژورنالیزم په پوهنځي کې  د استادۍ ترڅنګ ښه ادیب هم دی. نوموړی  په دې وروستیو کې راغلی وو، د خپل کتاب یوه کاپي يې هم راکړه چې کله مې ولوسته نو ډيره مې په زړه پورې ومونده. نوموړی پخپل کتاب کې د ژوند هسکو او ټیټو، د فکر د غلي فریاد او د ناڅاپي علمي سفرونو یو ادبي انځور رادمخه کوي چې په هغې کې نورو انسانانو ته د زده کړو یوه لار پرانیزي. د کتاب نوم هواجس دی او په عربي ژبه دی، د کتاب نوم د اثر د منځپانګې دروازې پرانیزي. هواجس د زړه هغه ناڅاپي خيالات، وسوسې او اندېښنې دي چې انسان یې کله هم په ښکاره ژبه نه وایي خو د فکر په ژورو کې یې احساسوي. په ادبي بڼه، دا نوم د یو دننني ډیالوګ نښه ده چې لیکوال  پکې له خپل رب، له خپل ضمیر، او له خپل ځان سره خ...

د نښپوهنې د نظريو تاريخي بهير

لیکنه: حنان حبیبزی د نښپوهنې تاريخ ښيي چې د مانا، نښې او تعبیر د پوهېدو مفاهيم د وخت په تېرېدو سره پراخ شوي او ژور شوي دي. فرديناند دي ساسور (1857–1913) د دې علم بنسټ د «نښه» پر جوړښت کېښود. د ده په وینا نښه د «اشاري بڼه» او «اشاره شوي مفهوم» تر تړاو جوړه ده، او "دا تړاو د ژبې د ټولنیزو اصولو له مخې ثابت کېږي. په دې اساس مانا د ژبني نظام د ګډو توافقاتو له لارې رامنځته کېږي او نسبتاً ثابته پاتې کېږي" (Saussure, 1916). چارلس پېرس (1839–1914) بيا د مانا مفهوم نور هم خوځنده او فکري کړ. د هغه د درې‌ګونې نښې ماډل (Object, Sign, Interpretant) له مخې مانا په یوه روان ذهني بهیر کې رامنځته کېږي. دلته نښه یواځې لغوي ارزښت نه لري، بلکې ذهن یې د تفسیر، پرتله، اشارې او استدلال له لارې تل تعبیر ته بیايي. نو "مانا د فکري حرکت او سیاقي بدلون پایله ده، نه د یوه ثابت جوړښت پایله" (Peirce, 1955). رولان بارت (1915–1980) بیا نښپوهنه د ژبې له پولو څخه کلتور ته وغځوله. هغه وښوده چې نښې یوازې لغوي توکي نه دي، بلکې د ټولنیزو ارزښتونو، باورونو، قدرتي ایدیالوژیو او فرهنګي احساساتو د تولید وسیل...