Skip to main content

رسنۍ د افغانستان د فاسدې ادارې په خدمت کې

مخکښې نړیوالې رسنۍ د افغانستان حقایق رسنۍ د افغانستان د فاسدې ادارې په خدمت کې
پټوي او فاسد او د کلابند حکومت د مسلکي انتقادونو لاندې نه راولي چې کومې نیمګړتیاوې وې او په دې توګه فساد ملاتړ کوي، 

د کلیوالو افغانانو استازولي په رسنیو کې ډيره کمه ده یا په نشت حساب ده، هغه کلیوال چې په جګړې کې قرباني ورکوي. د بیلګې په توګه کله چې په هوای بریدونو کې ملکي خلک په نښه شي نو حکومت او نړیوال د کره مالوماتو د نه ورکولو له کبله رسنۍ په دې مجبوروي چې نیمګړي مالومات خپاره کړي او حقایق پټ پاتې شي. 
هغه افغاني خبریالان یا ژباړونکي چې هر یو یې له یو سیاسي اقتصادي کولتوري ډلې سره تړلی او رسنیو ته مطالب ناسم ژباړي او ځینې له قصده ناسم مالومات ورکوي چې د دولتي فساد باندې پردې اچوي.
یو شمیر نورې رسنۍ ښه ګوري چې هره ورځ ملکي خلک په چاودنو، بمباریو او شپینیو عملیاتو کې وژل کېږي، ماشومان او ښځې خو دوی یوازې د یو طرف زیانونه رپورټوي او د بل طرف زیانونه یا نه راپورټوي او یايی د ترهګرو په نامه تیروي. په تیرو اتلس کلونو کې د خبرونو یوه اړخیزو (د یوطرف په ویناوو استناد کول) رسنیزو راپورونو د ناسمو مالوماتو د ورکړې له کبله د افغانستان په اړه ډیری حقایق ناڅرګند پرېښوول، د بیلګې په توګه په امریکايي او دولتي بریدونو کې د زیانمنو شویو خلکو اواز نه دی پورته شوی او پوره توګه يې د عدالت لپاره چیغه نه ده بدرګه شوې. خو که ښارونو کې د طالبانو له خوا کوم برید شوی دی نو هغې ته ډير پراخ پوښښ وکرل شوی دی. 

د غني او قیصاري ورته والی

د ۲۰۱۹ کال د نومبر په میاشت کې، د طلوع په مرکه کې اشرف غني د سوالونو له دوه  ډوله بڼو سره مخامخ شو.
  که موږ د مرکې همدا برخه یوازې تحلیل کړو او د اشاروي ژبې له تیوري کار واخلو چې دا راته اسانه کړي چې ورباندې رڼا واچوو نو تاسو ته به مالومه شي چې خپله ولسمشر تر اوسه د خپل هیواد وضعیت د خرابیدو پړه په کلیوالو پښتنو اچوي. د بیلګې په توګه کله چې دی د کابل پر هوټل په برید رڼا اچوي نو هغه زیانمن شوي هیوادوال ته په پوره عاطفې سره ځواب ورکوي، خو کله چې د زرمت د پیښې په اړه پوښتنه کېږي او یو سړی د خلکو له منځه ددې پیښې له عاملینو څخه د پلټنو غوښتنه کوي نو ښاغلی ولسمشرپه ښارونو کې د بریدونو ټوله پړه د زرمت په اړه د پوښتونکي سړي په وږو وراچوي او قهرجنه لهجه ترې پوښتنه کوي چې په هوټل باندې برید چا کړی دی، له کوم ځایه دا بریدونه کېږي؟ په ځای ددې چې هغه ته ځواب ورکړي داسې چلند ورسره کوي لکه زرمت او دغه پوښتنه کونکی چې د افغان برخه نه وي. بیاچې کله د طلوع ویاند ترې پوښتنه کوي چې په زرمت کې دغه کسان چې د یوې کورنۍ خلک وو ملي امنیت کسان ورځي، هغوی لومړی راباسي، لاسونه یې تړي بیايی په مغزي باندې ماشیندار سره ضربه کوي وژني یې. ایا تاسې ددې مسولیت اخلی؟ نو اشرف غني وايی چې عسکر د ملي امنیت کسان وو او دی ددې پیښې مسولیت مني په څومره سپین سترګتوب داخبره کوي، له یوې خوایی د زرمت په اړه پوښتونکی تهدید کړ او له بلې خوایی ددې قتل عام مسولیت واخیست، نو ستا او د قیصاري ترمنځ توپیر څه دی؟


په زړه پورې او خبري ټکو له پامه غورځول

وحشت دومره پراخ دی چې دا تش په نامه امریکايی اکادیمک ته د یوې کورنۍ قتل عام چې ډیری يې د پوهنتون زده کونکي وو او په وړاندې یې بیعدالتي یوه عادي خبره بریښي او په ویاړ سره اعلان کوي چې دی یې مسولیت اخلي ، نو کله چې پوهه شوې دا ملکي خلک وو او مسولیت هم تا ومانه نو نور څه کوې چې په ارګ کې پاتې کېدل غواړې ، که ته نارینه افغان وايی تابه استعفا ورکړې وه او ځان به دې ملامت بللی وو او له ولس څخه به دې بښنه غوښتې وه، ایاتاته اساسي قانون وايی چې بې ګنا هیوادوال ووژنه ، که ته خپله وژنې؟ له یوې خوا قانون یادوې له بلې خوا خپله خلک وژنې . کله چې ته د هوټل خبره په  زرمتیانو اچوې ایا څو ورځې تا د هو ټل د برید ځای په په امنیتي کمربندونو په نښه کړی چې جنايی څانګه ورباندې تحقیق وکړي، ایا تا دا په ثبوت ورسوله چې رښتیا دا ځانمرګی وو؟
ولې دومره ژر پړه اچوې او پیښې په  ځای کې مسلکي پلټنه له پامه غورځوی؟ نړیوالې رسنۍ دغه پوښتنې نه راپورته کوي بلکې داسې راپورونو جوړوي چې مخاطبان یې په دې حالت کې راضي وساتي.

Comments

Popular posts from this blog

انس شریف: د غزې وروستی خبر

  لیکنه: حنان حبیبزی  ۱۱ اګست ۲۰۲۵  د ماښام وروستۍ رڼا ورو ورو د غزې له کوڅو ووتله، لکه ښار چې د یوې ستړې او ژړا ډکې مور په ټکري کې پټېږي. د باروتو بوی د سوځېدلو ودانیو له لوګي سره ګډ ده، او هره ساه د ژوند او مرګ تر منځ د نرۍ کرښې په اوږدو کې اخیستل کېږي. انس شریف د یوې نیمه ورانې ودانۍ مخې ته ودرېد. د خاورو له منځه یو سپین، نازک کوچنی لاس ورو ورو راښکاره شو، له خاورو او وینو ډک دی، د ژوند وروستۍ هڅې په کې ښکاري. د مایک له لارې یې غږ خپور شو: "دلته، د ودانۍ لاندې، یوه کورنۍ له منځه تللې ده… خو ددې تنکي ماشوم لاسونه ښورېږي، زه یې وینم، لا ژوندی دی." د کمرې له شا یې په شونډو کې هغه نرمه خو زړوره مسکا وځلېده – ددې لپاره نه چې زړه یې خوشاله دی، بلکې  ددې لپاره چې پوهېده، هره زړورتیا او هره مهرباني باید ددې جګړې د تیارو په وړاندې ودرېږي. د هغه ملګرو ورته ویل: – انسه، ته خو په دې لمبو کې هم خندا کولی شې! انس ورو ځواب ورکړ: – که موږ خندل بند کړو، دروغ به د رښتیا ځای ونیسي. له همدې سره یې په ژوندۍ خپرونه کې یې ددې ماشوم د ژغورنې هڅه پیل کړه. مخکې ولاړ، په یوې نرۍ کوڅه کې درې...

کرکتنه: هواجس، د طه درویش ادبي خاطرې

لیکنه حنان حبیبزی  ادب هغه هنداره ده چې د انسان د زړه پټې خبرې او د ذهن ناڅاپي اغیز په کې انځورېږي. کله چې لیکوال د خپلې ددننۍ نړۍ خبرې د کلیمو په لالهانده روان کې واچوي، لوستونکی د یوه بل انسان د زړه له کیسو او فکر د سیند د څپو شاهد ګرځي. د طه درویش کتاب  هواجس  همداسې یو اثر دی: ډاکتر درویش د اردون د عمان دې او هلته د ژورنالیزم په پوهنځي کې  د استادۍ ترڅنګ ښه ادیب هم دی. نوموړی  په دې وروستیو کې راغلی وو، د خپل کتاب یوه کاپي يې هم راکړه چې کله مې ولوسته نو ډيره مې په زړه پورې ومونده. نوموړی پخپل کتاب کې د ژوند هسکو او ټیټو، د فکر د غلي فریاد او د ناڅاپي علمي سفرونو یو ادبي انځور رادمخه کوي چې په هغې کې نورو انسانانو ته د زده کړو یوه لار پرانیزي. د کتاب نوم هواجس دی او په عربي ژبه دی، د کتاب نوم د اثر د منځپانګې دروازې پرانیزي. هواجس د زړه هغه ناڅاپي خيالات، وسوسې او اندېښنې دي چې انسان یې کله هم په ښکاره ژبه نه وایي خو د فکر په ژورو کې یې احساسوي. په ادبي بڼه، دا نوم د یو دننني ډیالوګ نښه ده چې لیکوال  پکې له خپل رب، له خپل ضمیر، او له خپل ځان سره خ...

د نښپوهنې د نظريو تاريخي بهير

لیکنه: حنان حبیبزی د نښپوهنې تاريخ ښيي چې د مانا، نښې او تعبیر د پوهېدو مفاهيم د وخت په تېرېدو سره پراخ شوي او ژور شوي دي. فرديناند دي ساسور (1857–1913) د دې علم بنسټ د «نښه» پر جوړښت کېښود. د ده په وینا نښه د «اشاري بڼه» او «اشاره شوي مفهوم» تر تړاو جوړه ده، او "دا تړاو د ژبې د ټولنیزو اصولو له مخې ثابت کېږي. په دې اساس مانا د ژبني نظام د ګډو توافقاتو له لارې رامنځته کېږي او نسبتاً ثابته پاتې کېږي" (Saussure, 1916). چارلس پېرس (1839–1914) بيا د مانا مفهوم نور هم خوځنده او فکري کړ. د هغه د درې‌ګونې نښې ماډل (Object, Sign, Interpretant) له مخې مانا په یوه روان ذهني بهیر کې رامنځته کېږي. دلته نښه یواځې لغوي ارزښت نه لري، بلکې ذهن یې د تفسیر، پرتله، اشارې او استدلال له لارې تل تعبیر ته بیايي. نو "مانا د فکري حرکت او سیاقي بدلون پایله ده، نه د یوه ثابت جوړښت پایله" (Peirce, 1955). رولان بارت (1915–1980) بیا نښپوهنه د ژبې له پولو څخه کلتور ته وغځوله. هغه وښوده چې نښې یوازې لغوي توکي نه دي، بلکې د ټولنیزو ارزښتونو، باورونو، قدرتي ایدیالوژیو او فرهنګي احساساتو د تولید وسیل...