کوم یو دروند دی، 1 کیلو اوسپنه یا 1 کیلو پنبه؟

لیکنه: حنان حبیبزی 

کوم یو دروند دی، 1 کیلو اوسپنه یا 1 کیلو پنبه؟

دواړه 1 کیلو اوسپنه او 1 کیلو ګرامه پنبه ورته وزن لري چې هغه 1 کیلو ګرام دی. د یو څیز وزن د هغې د mass له مخې ټاکل کیږي، دلته اوسپنه او پنبه دواړه برابر یانې هر یويې  1 کیلو ګرام وزن لري، نو دواړه یو ډول وزن لري. داد یادولو وړ ده چې اوسپنه د پنبې په پرتله سخته ده او د ډير کثافت لرونکې ده، نو د اوسپنې 1 کیلو بلاک به د پنبې د 1 کیلو وزن په پرتله لږ ځای ونیسي.

راځئ چې مفصلو ساینسي توضیحاتو ته لاړ شو:

هغه بنسټیز مفهوم چې موږ یې پوهیدو ته اړتیا لرو mass  دی چې په پښتوکې به غونډ  ژباړل کېږي او ځينې وخت ډله ییز، خو دلته يې د غونډ ژباړه ښه ده چې د ډلې له مفهوم سره سمون لري، ځکه دلته د mass  مانا د ورته شیانو د راټولیدو په پایله کې د یوې ټوټې جوړیدل دي. په بله وینا mass په یوه شي کې د مادې د مقدار اندازه ده، او په دودیزه توګه په کیلوګرام اندازه کیږي. د یو شي حجم د هغه وزن ټاکي، کوم چې د جاذبې له امله پیدا کیږي. دلته موږ دوه توکی لرو: 1 کیلو اوسپنه او 1 کیلو ګرامه پنبه چې هریو يې یو یوکیلو ګرام وزن لري.

موږ ولې mass ته د مادي مقدار اندازه وایو:  دواحدونو د نړیوال سیسټم (SI) په وینا، 1 کیلوګرام،  د کیلوګرام  د نړیوال پروټوټایپ په توګه د mass  په نوم پیژندل شوی دی چې په فرانسه کې د وزن او اندازه کولو په نړیواله اداره کې ساتل کیږي چې هغه د پلاټینیم - ایریډیم  یو سلنډر دی.

اوس راځئ چې وزن ته پام وکړو. وزن هغه ځواک دی چې د جاذبې له امله د یو شی له خوا تجربه کیږي. د یو څیز وزن کیدای شي د جاذبې د ساحې د ځواک په پام کې نیولو سره توپیر ولري. د بیلګې په توګه موږ په ځمکه باندې ژوند کوو، نو د جاذبې له امله له معیاري سرعت څخه کار اخلو چې نږدې 9.8 متره فی ثانیه مربع (m/s^2) دی.

څرګنده شوه چې د یو شی وزن ددې فورمول په کارولو سره محاسبه کیدی شي:

وزن = mass × سرعت

یا په انګلیسي کې داسې لیکل کېږي:

Weight = Mass × Acceleration due to gravity

( د 1 کیلو ګرام اوسپنې او 1 کیلو ګرامه پنبې لپاره) د 1 کیلو ګرام وزن  او د 9.8  m/s^2 د جاذبې له امله سرعت ددې فورمول له لارې بدل کړو، موږ ترلاسه کوو:

Weight of 1 kg of iron = 1 kg × 9.8 m/s^2 = 9.8 newtons

Weight of 1 kg of cotton = 1 kg × 9.8 m/s^2 = 9.8 newtons

لکه څنګه چې موږ لیدلی شو، د دواړو شیانو وزن یو برابر دی. دا په دې مانا ده چې 1 کیلو ګرام اوسپنه او 1 کیلو ګرام پنبه به ورته جاذبه قوه تجربه کړي که موږ د پیمانې scale په کارولو سره د دوی وزن اندازه کړو.

خو د اوسپنې او پنبې کثافت توپیر لري. کثافت هغه اندازه ده چې په ورکړل شوي حجم کې څومره mass ځای په ځای کیدای شي. اوسپنه د پنبې په پرتله د پام وړ کثافت لري، په دې مانا چې د اوسپنې یو کوچنی حجم د پنبې د لوی حجم په څیر د mass  ورته والی لري. په کثافت کې دا توپیر د اوسپنې او پنبې په فزیکي ملکیت او چلند کې د بدلون لامل کیږي خو په وزن يې اغیزه نکوي کله چې mass یو شان وي.

نو کله چې موږ 1 کیلو اوسپنه او 1 کیلو ګرامه پنبه پرتله کړو، د دوی وزن برابر دی ځکه چې دوی ورته mass  لري خو د دوی کثافت توپیر لري، اوسپنه د پنبې په پرتله خورا سخته ده او لږ ځای نیسي.